Yönetmeliğe Göre Periyodik Elektrik Tesisatı ve Topraklama Muayenesi
Yönetmeliğe Göre Periyodik Elektrik Tesisatı ve Topraklama Muayenesi
Elektrik tesislerinin güvenli, verimli ve kesintisiz çalışabilmesi için yalnızca doğru şekilde kurulmaları yeterli değildir. Tesislerin kullanım süresi boyunca belirli aralıklarla kontrol edilmesi ve gerekli ölçümlerin yapılması da büyük önem taşır. Bu amaçla gerçekleştirilen periyodik elektrik tesisatı ve topraklama muayeneleri, hem çalışanların can güvenliğini korumak hem de elektrik kaynaklı arızaları önlemek için yasal bir zorunluluktur.
Türkiye’de bu kontroller; başta Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ve İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği olmak üzere ilgili mevzuat hükümlerine göre gerçekleştirilir.
Periyodik Elektrik Tesisatı Muayenesi Nedir?
Periyodik elektrik tesisatı muayenesi, elektrik tesisatının güvenliğini, topraklama sisteminin etkinliğini ve koruma elemanlarının doğru çalışıp çalışmadığını belirlemek amacıyla yapılan teknik inceleme ve ölçümlerdir.
Bu kontroller sayesinde;
- Elektrik çarpması riski azaltılır.
- Kaçak akımlar tespit edilir.
- Yangın riski düşürülür.
- Topraklama sisteminin uygunluğu doğrulanır.
- Elektrik tesisatının güvenli çalışması sağlanır.
Periyodik Topraklama Kontrollerinin Amacı
Periyodik kontrollerin temel amaçları şunlardır:
- İnsan hayatını korumak
- Elektrik tesisatının güvenliğini sağlamak
- Topraklama sisteminin etkinliğini doğrulamak
- Koruma cihazlarının doğru çalışmasını kontrol etmek
- Kaçak akımları tespit etmek
- İşletme sürekliliğini artırmak
- Yasal yükümlülükleri yerine getirmek
Yönetmeliğe Göre Yapılması Gereken Kontroller
Periyodik muayenelerde aşağıdaki kontroller gerçekleştirilir.
1. Gözle Muayene
İlk aşamada tesis görsel olarak incelenir.
Kontrol edilen başlıca unsurlar:
- Topraklama iletkenleri
- Bağlantı noktaları
- Pano içi düzen
- Kablo güzergâhları
- Korozyon durumu
- Mekanik hasarlar
- Etiketleme ve işaretlemeler
2. Koruma İletkeni Sürekliliği Ölçümü
Koruma iletkenlerinin (PE) kesintisiz olup olmadığı ölçülür.
Bu ölçüm sayesinde;
- metal gövdelerin güvenli şekilde topraklandığı,
- eş potansiyel bağlantılarının sağlam olduğu
doğrulanır.
3. Topraklama Direnci Ölçümü
Topraklama sisteminin en önemli kontrollerinden biridir.
Toprak direnci ölçülerek;
- elektrotların yeterliliği,
- topraklama sisteminin etkinliği,
- kaçak akımların güvenli şekilde toprağa aktarılıp aktarılamadığı
değerlendirilir.
Ölçümler genellikle toprak megeri (earth tester) kullanılarak yapılır.
4. Toprak Özdirenci Ölçümü
Yeni tesislerde veya ilave topraklama tasarımlarında zeminin elektriksel özelliklerini belirlemek amacıyla özgül direnç ölçümü yapılabilir.
Bu ölçüm;
- uygun elektrot seçimi,
- elektrot sayısı,
- topraklama tasarımı
için önemli veriler sağlar.
5. Otomatik Açma Fonksiyonunun Kontrolü
Arıza durumunda;
- sigortaların,
- otomatik devre kesicilerin,
- kaçak akım koruma rölelerinin
istenilen süre içerisinde devreyi kesip kesmediği kontrol edilir.
Bu test, elektrik çarpmasına karşı korumanın en önemli aşamalarından biridir.
6. Kaçak Akım Koruma Rölesi (RCD) Testi
Kaçak akım koruma rölesinin;
- açma akımı,
- açma süresi,
- doğru çalışması
özel test cihazlarıyla kontrol edilir.
Arızalı veya gecikmeli çalışan RCD’ler ciddi güvenlik riski oluşturabilir.
7. Çevrim Empedansı Ölçümü
Çevrim empedansı ölçümü sayesinde;
- arıza akımının yeterli seviyeye ulaşıp ulaşamayacağı,
- sigorta ve devre kesicilerin gerekli sürede açıp açamayacağı
hesaplanır.
Bu ölçüm özellikle TN sistemlerinde büyük önem taşır.
Yönetmeliğe Göre Periyodik Kontrol Süreleri
Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği ve ilgili mevzuata göre farklı tesis türlerinde önerilen kontrol aralıkları aşağıdaki gibidir:
| Tesis Türü | Kontrol Periyodu |
|---|---|
| Enerji nakil ve dağıtım hatları | 5 yıl |
| Elektrik üretim, iletim ve dağıtım tesisleri (hatlar hariç) | 2 yıl |
| Sanayi tesisleri | 1 yıl |
| Ticaret merkezleri | 1 yıl |
| Topraklama direnci ölçümü | Yılda 1 kez |
| Topraklama sistemine ait diğer kontroller | 2 yıl |
| Sabit işletme ekipmanları | 1 yıl |
| Taşınabilir ve yer değiştirebilen ekipmanlar | 6 ay |
İşletmenin faaliyet konusu, risk seviyesi ve ilgili mevzuat hükümlerine göre daha sık kontroller gerekebilir.
Topraklama Muayenesinin Amaçları
Topraklama sistemlerinin kontrolünde iki temel amaç bulunur.
1. Sistemin Sağlamlığının Kontrolü
Topraklama iletkenleri,
- kopukluk,
- gevşek bağlantı,
- korozyon,
- mekanik hasar
bakımından incelenir.
2. Dokunma ve Adım Gerilimlerinin Değerlendirilmesi
Topraklama direnci tek başına güvenliğin göstergesi değildir.
Aynı topraklama direncine sahip iki farklı sistem;
- farklı dokunma gerilimine,
- farklı adım gerilimine
sahip olabilir.
Bu nedenle özellikle yüksek gerilim tesislerinde dokunma ve adım gerilimleri ayrıca değerlendirilir.
Dokunma Gerilimi Ölçümü
Dokunma gerilimi;
bir kişinin aynı anda;
- metal gövdeye,
- toprağa
temas etmesi durumunda maruz kaldığı gerilimdir.
Ölçüm sırasında;
- standart ölçme elektrotları,
- uygun yük dirençleri,
- kalibre edilmiş voltmetreler
kullanılır.
Bu test sayesinde tesisin insan sağlığı açısından güvenli olup olmadığı belirlenebilir.
Ölçüm Sonrasında Hazırlanan Rapor
Periyodik kontroller tamamlandıktan sonra teknik bir rapor hazırlanır.
Raporda genellikle aşağıdaki bilgiler yer alır:
- Tesis bilgileri
- Ölçüm tarihi
- Ölçüm noktaları
- Kullanılan cihazların marka ve modeli
- Kalibrasyon bilgileri
- Ölçüm sonuçları
- Uygunsuzluklar
- Alınması gereken önlemler
- Sonuç ve değerlendirme
- Yetkili mühendis bilgileri
Bu rapor, denetimlerde ve iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarında resmi belge niteliği taşır.
Periyodik Kontrolleri Kim Yapabilir?
Periyodik elektrik tesisatı ve topraklama ölçümleri;
- Elektrik Mühendisleri,
- Elektrik-Elektronik Mühendisleri,
ve ilgili mevzuata göre yetkilendirilmiş uzman kişiler tarafından gerçekleştirilmelidir.
Ölçümlerde kullanılan cihazların geçerli kalibrasyon sertifikalarına sahip olması gerekir.
Sonuç
Periyodik elektrik tesisatı ve topraklama muayeneleri, elektrik kaynaklı risklerin önlenmesi ve tesis güvenliğinin sürdürülebilmesi için kritik öneme sahiptir. Gözle muayene, topraklama direnci ölçümü, koruma iletkeni sürekliliği, kaçak akım koruma rölesi testleri ve çevrim empedansı kontrolleri sayesinde tesisin güvenli çalışıp çalışmadığı doğrulanır. İlgili yönetmeliklere uygun aralıklarla gerçekleştirilen bu kontroller; çalışanların can güvenliğini korur, ekipman arızalarını azaltır ve işletmelerin yasal yükümlülüklerini yerine getirmesine katkı sağlar.
