Alçak Gerilim Tesislerinde Dolaylı Temas Nedir? Koruma Yöntemleri ve Güvenlik Önlemleri
Alçak Gerilim Tesislerinde Dolaylı Temas Nedir? Koruma Yöntemleri ve Güvenlik Önlemleri
Alçak gerilim tesislerinde dolaylı temas, elektrik tesislerinde meydana gelen yalıtım arızaları sonucunda normalde gerilim altında olmayan metal gövdelerin gerilim altında kalması ve kişilerin bu yüzeylere dokunması durumudur. Bu tür temaslar ciddi elektrik çarpması riskine yol açabileceğinden, uygun koruma yöntemlerinin uygulanması hayati önem taşır.
Türkiye’de elektrik enerjisi, üretim santrallerinin birbirine bağlanmasıyla oluşturulan enterkonnekte şebeke sistemi sayesinde ülke genelinde güvenli ve kesintisiz olarak iletilmektedir. Elektriğin üretim noktalarından tüketicilere ulaştırılmasında iletim ve dağıtım şebekeleri farklı gerilim seviyelerinde çalışır. 1 Volt ile 1000 Volt arasındaki gerilim seviyeleri alçak gerilim (AG) olarak tanımlanmaktadır.
Alçak Gerilim Tesislerinde Dolaylı Temas Nedir?
Dolaylı temas; normal çalışma sırasında gerilim taşımayan ancak bir yalıtım hatası nedeniyle gerilim altında kalan metal gövdelere dokunulması durumudur.
Bu durum;
- Elektrik çarpmasına,
- Ciddi yaralanmalara,
- Yangın riskine,
- Elektrik tesislerinde arızalara,
- İş güvenliği problemlerine
neden olabilir.
Bu nedenle alçak gerilim tesislerinde uygun koruma sistemlerinin kurulması zorunludur.
Dolaylı Temasa Karşı Koruma Yöntemleri
Elektrik tesislerinde dolaylı temasa karşı uygulanabilecek başlıca koruma yöntemleri şunlardır:
- Elektriksel ayırma ile koruma
- İletken olmayan mahallerde koruma
- Beslemenin otomatik olarak ayrılması ile koruma
- Koruma Sınıfı II ekipman veya çift yalıtım kullanılması
- Topraklamasız tamamlayıcı yerel (mahalli) eş potansiyel kuşaklama
Her yöntemin uygulanacağı alan ve teknik gereklilikleri farklıdır.
1. Elektriksel Ayırma ile Koruma
Elektriksel ayırma yönteminde, alıcı devre özel bir ayırma transformatörü aracılığıyla beslenir. Böylece arıza akımlarının diğer devrelere yayılması önlenerek elektrik çarpması riski azaltılır.
Bu yöntem özellikle;
- Bakım çalışmaları,
- Dar ve iletken alanlar,
- Endüstriyel uygulamalar
için tercih edilmektedir.
2. İletken Olmayan Mahallerde Koruma
Bu yöntemde elektrik tesisinin bulunduğu ortamın zemini ve çevresindeki yüzeyler iletken olmayacak şekilde tasarlanır.
Bu sayede kişinin aynı anda farklı potansiyelde iki iletken yüzeye temas etme ihtimali azaltılarak elektrik çarpması riski düşürülür.
3. Beslemenin Otomatik Olarak Ayrılması ile Koruma
Alçak gerilim tesislerinde en yaygın kullanılan koruma yöntemlerinden biri beslemenin otomatik olarak ayrılmasıdır.
Bu sistemde;
- Bir yalıtım arızası meydana geldiğinde,
- Kaçak akım veya kısa devre algılandığında,
- Dokunma gerilimi tehlikeli seviyeye ulaştığında,
koruma elemanları devreyi otomatik olarak enerjisiz bırakır.
Bu amaçla aşağıdaki koruma ekipmanları kullanılmaktadır:
- Kaçak akım koruma rölesi (RCD)
- Otomatik sigortalar (MCB)
- Kompakt şalterler (MCCB)
- Aşırı akım koruma düzenleri
Bu sistemlerin doğru çalışabilmesi için;
- Topraklama sistemi,
- Koruma iletkenleri (PE),
- Koruma cihazlarının açma karakteristikleri
birbiriyle uyumlu olacak şekilde projelendirilmelidir.
4. Koruma Sınıfı II (Çift Yalıtım) ile Koruma
Koruma Sınıfı II cihazlarda elektriksel güvenlik, çift veya güçlendirilmiş yalıtım sayesinde sağlanır.
Bu tür cihazlarda;
- Koruma iletkenine ihtiyaç duyulmaz.
- Metal gövdelerde tehlikeli gerilim oluşma riski oldukça düşüktür.
- Elektrik çarpmasına karşı yüksek güvenlik sağlanır.
Ev tipi elektrikli cihazların önemli bir bölümü bu koruma sınıfında üretilmektedir.
5. Tamamlayıcı Yerel (Mahalli) Eş Potansiyel Kuşaklama
Tamamlayıcı eş potansiyel kuşaklama, aynı anda dokunulabilecek tüm metal bölümlerin ortak bir potansiyelde tutulmasını sağlayan ek bir güvenlik yöntemidir.
Bu sistemde;
- Metal borular,
- Çelik yapı elemanları,
- Elektrik panoları,
- Makine gövdeleri,
- Koruma iletkenleri (PE),
- Priz topraklama uçları
eş potansiyel bara sistemine bağlanır.
Bu sayede dokunma gerilimleri minimum seviyeye düşürülür.
Eş Potansiyel Kuşaklamada Direnç Kontrolü
Eş potansiyel kuşaklama sisteminin etkinliği ölçümlerle doğrulanmalıdır.
Ölçümlerde;
- Aynı anda erişilebilen metal yüzeyler arasındaki direnç,
- Koruma düzenlerinin açma akımları,
- Kaçak akım koruma cihazlarının çalışma değerleri
kontrol edilir.
Sistemin güvenli çalışabilmesi için ilgili standartlarda belirtilen sınır değerlerin sağlanması gerekir.
Alçak Gerilim Tesislerinde Topraklamanın Önemi
Dolaylı temasa karşı koruma yöntemlerinin etkin çalışabilmesi için doğru tasarlanmış bir topraklama sistemi büyük önem taşır.
İyi tasarlanmış bir topraklama sistemi;
- Kaçak akımları güvenli şekilde toprağa iletir.
- Koruma cihazlarının hızlı açmasını sağlar.
- Dokunma gerilimini sınırlar.
- Elektrik çarpması riskini azaltır.
- Elektrik tesisinin güvenliğini artırır.
Bu nedenle topraklama sistemi, koruma düzenlerinin ayrılmaz bir parçasıdır.
Sonuç
Alçak gerilim tesislerinde dolaylı temasa karşı koruma, elektrik güvenliğinin temel unsurlarından biridir. Elektriksel ayırma, otomatik besleme kesme sistemleri, çift yalıtımlı ekipmanlar, eş potansiyel kuşaklama ve uygun topraklama uygulamaları sayesinde elektrik çarpması riski büyük ölçüde azaltılabilir.
Elektrik tesislerinin ilgili standartlara uygun şekilde projelendirilmesi, düzenli olarak test edilmesi ve bakımının yapılması hem insan güvenliği hem de işletme sürekliliği açısından büyük önem taşımaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Dolaylı temas nedir?
Dolaylı temas, bir yalıtım arızası nedeniyle normalde gerilim altında olmayan metal gövdelerin enerjilenmesi ve kişinin bu yüzeylere temas etmesi durumudur.
Alçak gerilim kaç volt olarak kabul edilir?
Alçak gerilim, 1 V ile 1000 V arasındaki gerilim seviyelerini ifade eder.
Dolaylı temasa karşı en yaygın koruma yöntemi hangisidir?
En yaygın yöntem, beslemenin otomatik olarak ayrılması olup bu amaçla kaçak akım koruma röleleri (RCD) ve otomatik sigortalar kullanılır.
Eş potansiyel kuşaklama neden yapılır?
Eş potansiyel kuşaklama, aynı anda dokunulabilecek metal yüzeyler arasında potansiyel fark oluşmasını önleyerek elektrik çarpması riskini azaltmak amacıyla uygulanır.
