Monofaze Motor Sağlamlık Kontrolü Nasıl Yapılır?
Monofaze Motor Sağlamlık Kontrolü Nasıl Yapılır?
Monofaze elektrik motorlarında arızanın sargıdan mı yoksa kondansatörden mi kaynaklandığını anlamak için multimetre ile temel ölçümler yapılabilir. Bu kontroller sayesinde sargılarda kopukluk, kısa devre veya gövde kaçağı olup olmadığı kolayca tespit edilebilir.
Ana Sargının Kontrolü
Normal şartlarda motor klemensine gelen kalın kablolar ana sargıya, ince kablolar ise yardımcı sargıya aittir. Ancak yalnızca kablo kalınlığına güvenmek yerine mutlaka multimetre ile doğrulama yapılmalıdır.
İlk olarak multimetreyi ohm (Ω) konumuna alın ve kalın kablolara bağlayarak ana sargının direncini ölçün.
Motorun gücüne (kW) göre sargı direnci değişiklik gösterir. Örneğin ölçüm sırasında 21,4 Ω gibi bir değer okunması, sargının sürekliliğinin bulunduğunu ve kopuk olmadığını gösterir. Burada önemli olan belirli bir ohm değeri değil, sargının açık devre olmamasıdır.
Gövdeye Kaçak Kontrolü
Ana sargının sağlam olduğu görüldükten sonra izolasyon kontrolü yapılmalıdır.
Bunun için:
Multimetrenin bir probunu ana sargı ucuna,
Diğer probunu motor gövdesine temas ettirin.
Normal şartlarda ölçü aletinde herhangi bir değer görülmemelidir (sonsuz direnç / OL). Bu durum ana sargının gövdeye kısa devre yapmadığını gösterir.
Daha sonra aynı işlemi ana sargının diğer ucu için de tekrarlayın.
Her iki ölçümde de değer okunmuyorsa ana sargının izolasyonu sağlamdır.
Not: Dijital multimetre ile yapılan bu kontrol yalnızca kaba bir kaçak kontrolüdür. Profesyonel izolasyon testi için 500 V Megger (İzolasyon Test Cihazı) kullanılması tavsiye edilir.
Yardımcı Sargının Kontrolü
Şimdi multimetrenin problarını yardımcı sargıya ait ince kablolara bağlayın.
Yardımcı sargının direnci, ana sargıya göre daha yüksek olmalıdır.
Bunun nedeni:
Yardımcı sargının daha ince tel ile sarılması,
Sarım sayısının daha fazla olmasıdır.
Bu nedenle yardımcı sargıda ölçülen direnç ana sargıdan büyük çıkar.
Ölçüm Sonuçlarının Değerlendirilmesi
Ana sargıdan daha yüksek bir direnç okunuyorsa yardımcı sargı büyük ihtimalle sağlamdır.
Ölçü aletinde OL, sonsuz direnç veya hiç iletkenlik görülmüyorsa sargıda kopukluk vardır.
Çok düşük direnç veya sıfıra yakın değer görülmesi ise kısa devre ihtimalini gösterir.
Yardımcı Sargının Gövde Kontrolü
Yardımcı sargının bir ucunu motor gövdesine karşı ölçün.
Ölçü aletinde değer görülmüyorsa gövde kaçağı yoktur.
Direnç okunuyorsa yardımcı sargı ile gövde arasında kaçak veya kısa devre bulunmaktadır.
Aynı işlemi yardımcı sargının diğer ucu için de tekrarlayın.
Her iki ölçümde de gövdeye karşı iletkenlik yoksa yardımcı sargının izolasyonu sağlamdır.
Kondansatör Kontrolü
Monofaze motorlarda yalnızca sargıları ölçmek yeterli değildir. Motorun çalışmama sebeplerinin önemli bir kısmı daimi (çalışma) kondansatörünün arızalanmasından kaynaklanır.
Bu nedenle sargı ölçümleri tamamlandıktan sonra mutlaka kondansatör de kontrol edilmelidir.
Kondansatör;
Kapasite (µF) ölçümü yapan bir multimetre ile,
Ya da özel kondansatör test cihazı ile ölçülmelidir.
Ölçülen kapasite değeri, kondansatörün üzerinde yazan değerden yaklaşık ±%5 ile ±10 arasında sapma gösteriyorsa normal kabul edilir. Daha büyük sapmalar veya tamamen açık/kısa devre durumları kondansatörün değiştirilmesi gerektiğini gösterir.
Sonuç
Monofaze motorun sağlamlığını kontrol ederken aşağıdaki işlemler sırasıyla yapılmalıdır:
Ana sargının direnç ölçümü.
Ana sargının gövdeye karşı kaçak kontrolü.
Yardımcı sargının direnç ölçümü.
Yardımcı sargının gövdeye karşı kaçak kontrolü.
Daimi kondansatörün kapasite ölçümü.
Bu kontroller sonucunda sargılarda kopukluk, kısa devre veya gövde kaçağı tespit edilmez ve kondansatör de nominal değerlerde ölçülürse motorun elektriksel olarak sağlam olduğu söylenebilir. Ancak motor yine de çalışmıyorsa rulman sıkışması, santrifüj anahtarı arızası (varsa), mekanik sıkışma veya besleme gerilimi gibi diğer nedenler de araştırılmalıdır.
